Mój blog o Gospodarce

Po to by zdobyc jedna rolke papieru toaletowego stano w kolejkach calymi dniami. gdy widziales, ze tworzy sie kolejka, to jak najszybciej w niej stawales, nie wiedzac nawet, jaki towar chca kupic stojacy w niej ludzie. Poniewaz wszystkiego brakowalo, niemal na pewno bylo to cos, czego bys chcial. Co powodowalo ten balagan? Centralizacja. W Moskwie urzednicy panstwowi zwani centralnymi planistami próbowali okreslic wlasciwe ilosci 24 milionów dóbr, jakie mialy byc wyprodukowane!. Bylo to nierealne zadanie. Wezmy na przyklad papier toaletowy. Po pierwsze, trzeba okreslic, ile milionów rolek bedzie potrzebnych. Potem trzeba ustalic, ile drzew sciac, aby wytworzyc taka ilosc papieru, i ile wagonów kolejowych potrzeba, aby przetransportowac sciete drzewa do tartaków, oraz to, jak wielu robotników potrzeba do pracy w tych tartakach. W tym samym czasie musisz próbowac zrównowazyc produkcje papieru w stosunku do tysiecy innych produktów równiez wymagajacych drewna, wagonów i robotników.

W gospodarce rynkowej cala dzialalnosc gospodarcza podporzadkowana jest nakazom wladz apnstwowych. Az do zburzenia muru berlinskiego i upadku komunizmu na przelomie lat 80. i 90. olbrzymia czesc swiatowej populacji zyla w gospodarkach nakazowych. Niestety, ludziom nie zylo sie najlepiej. Braki wszystkich dóbr,od cukru przez ubrania, az po papier toaletowy, byly codziennoscia. Co gorsza, lekarzom czesto brakowalo igiel i leków nizbednych dla pacjentów, a zywnosc równiez nie zawsze byla latwo dostepna. Pradukty i uslugi nie podlegaly alokacji za pomoca systemu cen, w którym to produkcja trafia do tych chetnych i zdolnych za nia zaplacic. Zamiast tego, poniewaz w komunistycznym kraju wszyscy byli ideologicznie równi, panstwo próbowalo dac kazdemu równa ilosc wytwarzanych produktów i uslug. Efektem tych zamierzen nie byla jednak równa dystrybucja, zamiast niej wystepowaly dlugie kolejki, i ci, którzy mieli dosc wytrwalosci, aby dluzej w nich stac, zdobywali wieksza ilosc dóbr. Kolejki byly czesto tak dlugie, iz ludzie musieli nieraz spedzic w nich caly dzien.

Programy panstwowe sa czesto wynikiem partykularnych nacisków pewnych grup, które daza do realizacji swoich celów, a nie do maksymalizacji zadowolenia szczescliwosci calej populacj. Podobne grupy po to, by zaspokoic swoje partykularne interesy, odbieraja zasoby dziedzinom, w których moglyby byc wykorzystywane dla przysporzenia korzysci znacznie wiekszej grupie ludzi. Nawet gdy ich celem jest powszechne dobro, panstwowe programy czesto maja slabe wyniki, poniewaz nie istnieje dla nich konkurencja generujaca motywacje do efektywnej produkcji wyrobów i uslug. Panstwowemu interwencjonizmowi zazwyczaj brakuje elastycznosci systemu rynkowego, który jest zdolny do ciaglego realokowania zasobów w celu zaspokajania zmiejszajacych sie sklonnosci ludzi do placenia za to, a nie inne dobro. Polityka panstwa pozostaje niezmienne przez lata, a przepisy sa zazwyczaj konstruowane w bardzo sztywny sposób, któr nie uwzglednia zmniennych okolicznosci i gwaltownych innowacji- elementów, z jakimi system cenowy radzi sobie z latwoscia.